Adwokat z urzędu – komu przysługuje?

Adwokat z urzędu to pełnomocnik, który reprezentuje interesy klientów w postępowaniach sądowych lub w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Policję lub Prokuraturę. Jest on wyznaczany przez sąd w razie wykazania, że sytuacja materialna nie pozwala na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Adwokat z urzędu, w większości wypadków, obowiązany jest reprezentować interesy klienta do prawomocnego zakończenia postępowania czyli w sądach zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji.

Nie każdy może pozwolić sobie na to, aby skorzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego, który nie tylko napisze pozew lub inne pismo, ale przede wszystkim będzie pełnomocnikiem reprezentującym w postępowaniu sądowym i będzie obecny podczas rozprawy. Bezpłatny prawnik z urzędu - kto może na niego liczyć w sprawach cywilnych (pisaliśmy niedawno m.in. Dobry adwokat w sprawach karnych)?

Adwokat z urzędu

Pojęcie adwokata z urzędu jako synonim tzw. prawa ubogich, oznaczającego zapewnienie biedniejszej części społeczeństwa profesjonalnej pomocy prawnej w realizacji dzisiejszego konstytucyjnego prawa do sądu, znane jest w Polsce od wieków.

„Już Bolesław Chrobry w 1016 r. wydał polecenie zapewnienia wdowom i małoletnim sierotom oraz ludziom ubogiego stanu prawa do obrońców z urzędu, opłacanych przez kasę królewską, której funkcję pełni obecnie Skarb Państwa”

Adwokat z urzędu - kto może dostać?

O pomoc prawnika z urzędu może ubiegać się każdy, lecz nie znaczy to, że w każdym przypadku wniosek zostanie uwzględniony. Może to zrobić osoba, która wcześniej uzyskała zwolnienie przez sąd od kosztów sądowych, jak i ten, kto takiego zwolnienia nie ma.

Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia prawnika z urzędu (adwokata lub radcy prawnego), jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast w odniesieniu do osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych wymaga się wykazania, że dany podmiot nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Jak się starać o adwokata z urzędu?

Niektóre sprawy sądowe mogą przebiegać bez udziału adwokata. Niektórzy z Nas potrafią i chcą walczyć o swoje interesy bez pomocy prawników. Niestety nie zawsze tak się da, zwykle obecność specjalisty w dziedzinie prawa jest na sali sądowej konieczna. Poza tym korzystając z profesjonalnej pomocy prawnej, mamy większą szansę na pomyślne zakończenie sprawy. Najlepiej zatem, jeśli skorzystamy z pomocy dobrego, świadomie wybranego prawnika. Ale nie każdego stać na taką pomoc. Rozwiązaniem problemu może być adwokat z urzędu.

Adwokat z urzędu

Wniosek o przyznanie profesjonalnej pomocy prawnej składamy do sądu, w którym toczy się sprawa. Ci, którzy potrzebują profesjonalnego pełnomocnika, ale nie są w stanie go opłacić, muszą złożyć do sądu wniosek o adwokata lub radcę prawnego i dołączyć do niego oświadczenie o stanie majątkowym. W oświadczeniu muszą znaleźć się informacje o stanie rodzinnym, dochodach i innych źródłach utrzymania. Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie, w którym zapewni ona, że złożone oświadczenie jest prawdziwe.

Dokumentami, które mogą okazać się pomocne przy składaniu oświadczenia, są:

1. zaświadczenie o zarobkach albo zaświadczenie dot. uzyskiwanych świadczeń emerytalnych lub rentowych;
2. dokumenty dot. ponoszonych przez stronę stałych wydatków (np. rachunki za czynsz, media, faktury dotyczące zakupu leków);
3. dokumenty dot. świadczeń uzyskiwanych z pomocy społecznej;
4. kopie umów kredytowych;
5. kopie dokumentacji medycznej, w tym zaświadczenia o niezdolności do pracy czy uznaniu za osobę niepełnosprawną

Musimy pamiętać, że złożenie wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu jest również związane z pewnym rodzajem odpowiedzialności – jeśli sąd uzna, że podane przez Nas okoliczności budzą wątpliwości, może wszcząć dochodzenie w celu ich wyjaśnienia. Jeżeli okoliczności, które stanowiły podstawę wniosku, nie istniały albo przestały istnieć, sąd ma prawo do cofnięcia ustanowionego z urzędu pełnomocnika.

W takim wypadku zostaniemy obciążeni obowiązkiem uiszczenia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (obowiązek ten może mieć charakter częściowy – strona może zostać zobowiązana do uiszczenia tylko części należnego wynagrodzenia, jeśli przemawiają za tym okoliczności sprawy).

Ponadto, świadome podanie we wniosku nieprawdziwych okoliczności grozi nałożeniem grzywny, niezależnie od obowiązku pokrycia wynagrodzenia pełnomocnika.

W artykule pokażemy ogólny wzór wniosku:

WNIOSEK

o ustanowienie pełnomocnika z urzędu

Wnoszę o ustanowienie dla reprezentowania mnie w sprawie pełnomocnika z urzędu.

Uzasadnienie

Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu uzasadniam tym, że nie jestem w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i mojej rodziny.

Mój stan rodzinny, majątkowy i wysokość dochodów wynika z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

(W uzasadnieniu należy również wskazać inne podać okoliczności ograniczające możliwości zarobkowania czy zgromadzenia w okresie wcześniejszym środków potrzebnych na wszczęcie i udział w postępowaniu sądowym, mające wpływ na aktualny stan majątkowy np. pozostawanie bez pracy, dłuższa choroba, wydatki związane z leczeniem siebie i najbliższych, itp.)

Jednocześnie wskazuję, że charakter sprawy związanej ze stosowaniem przemocy w rodzinie na moją szkodę, w tym obawa przed występującym w sprawie sprawcą przemocy w rodzinie*, przemawiają za tym, że udział pełnomocnika w sprawie jest konieczny.

(Można wskazać również na przewidywane konsekwencje konieczności kontaktów ze sprawcą przemocy na sali sądowej, które mogą wpłynąć na brak zdolności samodzielnej należytej obrony swoich praw.)

…………………………………………...

(podpis pokrzywdzonego)

Załączniki:

• oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania,

(należy opisać tu dokumenty, które przedkłada się w załączeniu na potwierdzenie twierdzeń zawartych w uzasadnieniu np. zaświadczenie z Urzędu Pracy, zaświadczenie lekarskie, itp.

Pisaliśmy niedawno również: Jak przygotować się do rozwodu?

Adwokat z urzędu

W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu nie możemy ponownie domagać się ustanowienia pełnomocnika powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku. Zażalenie musimy najpóźniej wnieść w terminie tygodnia od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia o odmowie.

Kiedy warto korzystać z pomocy adwokat z urzędu?

Dzisiejsze czasy czasy niestety nie są mlekiem i miodem płynące, na każdym kroku borykamy się z trudnościami. Adwokat z urzędu to dla Nas ogromna pomoc. Na pewno lepiej skorzystać z pomocy przydzielonego prawnika, niż nie otrzymać pomocy prawnej w ogóle. Poza tym warto zaznaczyć, ze w złożonym wniosku można wskazać adwokata, z którego pomocy chcemy skorzystać (pisaliśmy niedawno m.in. Alimenty po rozwodzie).

Oczywiście nie ma gwarancji, że to na pewno będzie ta osoba, ale często zdarza właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wyznaczy stronie wskazanego przez nią pełnomocnika.

Przykre jest, że żyjemy stereotypami, i uważamy, że pełnomocnik z urzędu w ogóle się Nami nie zajmie nieładnie mówiąc „odwali swoją robotę”. Nic bardziej mylnego. Przecież prawnicy z urzędu również otrzymują wynagrodzenie, a dla wielu z nich jest to zasadnicza część miesięcznych dochodów. Poza tym w środowisku adwokackim panuje przekonanie, że klasę adwokata i radcy prawnego poznaje się po tym, z jakim zaangażowaniem prowadzi sprawy z urzędu.

Obowiązki adwokata z urzędu

Przyznanie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa procesowego. Taki prawnik z urzędu jest zobowiązany zastępować nas aż do prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania ustaje wcześniej (pisaliśmy niedawno: Darmowe porady prawne).

Wyznaczenie adwokata z urzędu wygasa z chwilą śmierci strony (choć w pewnym zakresie nawet po śmierci strony prawnik ten może podejmować czynności niecierpiące zwłoki, czyli szczególnie istotne z uwagi na interes zmarłej strony). Może zdarzyć się, że adwokat lub radca prawny wniesie o zwolnienie go od obowiązku zastępowania strony w procesie. Taki wniosek zostanie przez sąd uwzględniony jedynie wtedy, gdy zaistnieją ważne powody – w takim przypadku sąd zwraca się jednocześnie do właściwej rady o wyznaczenie innego prawnika z urzędu.

Pamiętajmy, że jeśli reprezentował nas będzie adwokat z wyboru czy adwokat z urzędu, nie gwarantuje to Nam skuteczności podejmowanych czynności procesowych. Natomiast musimy wierzyć, że pełnomocnik zrobi wszystko co w jego mocy aby nam pomóc, że działania, które podejmuje, będą profesjonalne i przyniosą oczekiwany efekt. Dlatego też tak ważne jest, abyśmy mieli pełną możliwość zapoznania się ze swoimi prawami.